به گزارش مرز اقتصاد
مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان یزد با تشریح آخرین وضعیت شبکه، برنامههای مدیریت مصرف، توسعه انرژی خورشیدی، هوشمندسازی کنتورها و مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارز اعلام کرد: ۲۱۲ پروژه برقرسانی با اعتباری بیش از یک همت در استان به بهرهبرداری رسیده، حدود ۹۰ درصد شبکه فشار ضعیف به کابل خودنگهدار تبدیل شده و برآوردها از فعالیت حدود هفت هزار دستگاه استخراج غیرمجاز در یزد حکایت دارد.
تشریح سیمای شبکه برق یزد و خدماترسانی به بیش از ۸۲۱ هزار مشترک
محمدجواد جلیلی، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان یزد، در نشست خبری به مناسبت هفته دولت، ضمن تبریک روز خبرنگار، هفته دولت، هفته وحدت و ایام ولادت پیامبر اکرم(ص) و امام جعفر صادق(ع)، هفته دولت را فرصتی برای تبیین خدمات انجامشده و روایت اقدامات دستگاههای اجرایی دانست و یاد شهدای خدمت، شهیدان رجایی و باهنر، شهید آیتالله رئیسی و دیگر شهدای گرانقدر را گرامی داشت.
وی با تشریح سیمای شبکه توزیع برق استان اظهار کرد: در حال حاضر ۲۰ هزار و ۹۱۲ دستگاه ترانسفورماتور در شبکه برق یزد نصب شده است. همچنین بیش از ۱۰ هزار کیلومتر شبکه فشار ضعیف و بیش از ۱۲ هزار کیلومتر شبکه فشار متوسط در مدار قرار دارد و ۳۲۸ هزار شعله چراغ روشنایی در معابر استان نصب و فعال است.
مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان یزد افزود: بیش از ۶۶۰ هزار مشترک خانگی، ۱۵ هزار مشترک عمومی، ۱۲ هزار مشترک کشاورزی و نزدیک به ۱۴۰ هزار مشترک صنعتی و تجاری از خدمات این شرکت استفاده میکنند. مجموع مشترکان تحت پوشش شرکت، بر اساس آمار ارائهشده در نشست، حدود ۸۲۱ هزار و ۹۴۴ مشترک اعلام شد؛ در بخش دیگری از نشست نیز تعداد کل مشترکان بیش از ۸۲۳ هزار مشترک عنوان شد که این تفاوت آماری، نیازمند تطبیق نهایی با آمار رسمی شرکت است.
ناترازی برق کشور و علت تداوم خاموشیها در شهریورماه
جلیلی با اشاره به شرایط تولید و مصرف برق در کشور گفت: میزان تولید برق در پیک روز حدود ۶۲ هزار و ۷۰۰ مگاوات و در پیک شب حدود ۶۳ هزار و ۷۰۰ مگاوات است؛ اما شبکه با ناترازی قابلتوجهی مواجه است. میزان کمبود برق در پیک روز حدود ۱۳ هزار و ۸۰۰ مگاوات و در پیک شب حدود ۹ هزار و ۳۰۰ مگاوات اعلام شده است.
وی توضیح داد: برای حفظ پایداری شبکه سراسری، سهمیههای مدیریت مصرف از سوی شرکت توانیر به استانها ابلاغ میشود و شرکتهای توزیع ناچارند متناسب با این سهمیهها، محدودیتهایی را در بخشهای صنعتی، کشاورزی، تجاری و عمومی اعمال کنند. بر همین اساس، بخشی از خاموشیها و مدیریت بار، نتیجه تصمیمهای هماهنگ در سطح شبکه سراسری است و تنها به عملکرد یک استان مربوط نمیشود.
مدیرعامل شرکت توزیع برق یزد در پاسخ به این پرسش که چرا با وجود کاهش نسبی دمای هوا در شهریورماه، خاموشیها همچنان ادامه دارد، گفت: نیروگاههای حرارتی تقریباً در طول سال تولید ثابتی دارند؛ اما نیروگاههای برقآبی در پایان تابستان با کاهش سطح آب پشت سدها مواجه میشوند. به گفته وی، ظرفیت اسمی نیروگاههای برقآبی حدود ۱۰ هزار مگاوات است، اما در اواخر تابستان میزان تولید آنها در روز به حدود چهار هزار مگاوات و در شب به حدود هفت هزار مگاوات کاهش پیدا میکند و همین افت تولید، یکی از عوامل تداوم محدودیتهای برق است.
بهرهبرداری از ۲۱۲ پروژه برقرسانی با اعتبار بیش از یک همت
مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان یزد در ادامه از بهرهبرداری یا آماده افتتاح بودن ۲۱۲ پروژه برقرسانی در هفته دولت خبر داد و گفت: اعتبار این طرحها بیش از یک همت، معادل هزار میلیارد تومان، اعلام شده است.
وی افزود: این پروژهها شامل احداث و توسعه بیش از ۹۵ هزار متر شبکه فشار متوسط، معادل حدود ۹۵ کیلومتر، احداث و توسعه ۲۷۲ هزار متر شبکه فشار ضعیف، نصب ۱۹۴ دستگاه ترانسفورماتور جدید و نصب ۶ هزار و ۴۸۲ دستگاه چراغ روشنایی معابر است.
جلیلی با اشاره به اقدامات انجامشده در طرح نهضت ملی مسکن اظهار کرد: برای ایجاد زیرساختها و تأسیسات برقرسانی این طرح در شهرستانهای مختلف استان، ۴۳۲ میلیارد تومان پروژه اجرا و به بهرهبرداری رسیده است. در حوزه تأمین و اصلاح روشنایی معابر نیز بیش از ۳۰ میلیارد تومان سرمایهگذاری شده و برای برقرسانی به روستاها، سکونتگاههای کمجمعیت و مناطق فاقد برق نیز پروژههایی با اعتباری بالغ بر پنج میلیارد تومان در دستور کار قرار گرفته است.
عبور ظرفیت نیروگاههای خورشیدی یزد از ۶۰۰ مگاوات
جلیلی با اشاره به ظرفیت بالای استان یزد در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر گفت: مجموع ظرفیت نیروگاههای خورشیدی نصبشده در استان از مرز ۶۰۰ مگاوات عبور کرده است. بر اساس توضیحات ارائهشده، حدود ۳۰۵ مگاوات در حوزه برق منطقهای و بیش از ۲۷۲ مگاوات در حوزه شرکت توزیع برق استان قرار دارد.
وی میزان سرمایهگذاری انجامشده در حوزه نیروگاههای خورشیدی طی سال جاری را بیش از ۹ همت اعلام کرد و افزود: بخش عمده این سرمایهگذاری از سوی بخش خصوصی انجام شده است. امکان عرضه برق تولیدی در بورس انرژی و بازگشت سرمایه حدود دو تا سه ساله، ازجمله مزیتهای اقتصادی این حوزه محسوب میشود.
مدیرعامل شرکت توزیع برق یزد تأکید کرد: توسعه نیروگاههای خورشیدی میتواند هم به تأمین بخشی از برق مورد نیاز استان کمک کند و هم فشار ناشی از ناترازی تولید و مصرف را کاهش دهد. همچنین سرمایهگذاری در سامانههای خورشیدی خانگی و صنعتی، علاوه بر درآمدزایی برای صاحبان آنها، ظرفیت تولید پراکنده و تابآوری شبکه را افزایش میدهد.
اجرای سه طرح راهبردی برای کاهش تلفات و افزایش پایداری شبکه
جلیلی از اجرای سه طرح محوری ابلاغی وزارت نیرو و شرکت توانیر در شبکه توزیع یزد خبر داد و گفت: نخستین طرح، «مهتاب» است که با هدف مدیریت هوشمند تلفات و انرژی برق اجرا میشود. در قالب این طرح، ۵۳۲ دستگاه کنتور معیوب یا سوخته تعویض، ۳۲۵ مورد انشعاب غیرمجاز و دستکاری شناسایی و رفع و چاههای کشاورزی استان نیز پایش و آزمایش شدهاند.
به گفته وی، اجرای طرح مهتاب به صرفهجویی بیش از ۳۰ میلیون کیلوواتساعت انرژی منجر شده است. این طرح علاوه بر کاهش تلفات فنی و غیرفنی، امکان شناسایی مصرفهای غیرعادی، اصلاح کنتورهای معیوب و کنترل دقیقتر بار مشترکان را فراهم میکند.
طرح دوم، «۱۰۰ شب، ۱۰۰ بازدید» است که با هدف پایش شبانه مصرف برق اجرا میشود. در این طرح، روشنایی اصناف، مجتمعهای تجاری، بانکها، ادارات و معابر بررسی میشود و نورپردازیهای اضافی، پروژکتورهای پرمصرف و روشناییهای خارج از ضرورت مورد تذکر و اصلاح قرار میگیرند. تنظیم ساعتهای نجومی چراغهای معابر نیز از دیگر اقدامات این طرح است؛ زیرا در برخی موارد چراغها زودتر روشن یا دیرتر خاموش میشدند.
طرح سوم، «سامان» نام دارد و بر نگهداری پیشگیرانه، تعمیرات، بازسازی و سرویس مکانیزه شبکه تمرکز دارد. مسئولان شرکت اعلام کردند استان یزد از نظر شاخصهای پایداری شبکه، وضعیت مناسبی در کشور دارد؛ بااینحال، شوری و خورندگی خاک از چالشهای جدی استان است و میتواند پایههای بتنی و فلزی تیرهای برق را پس از ۱۵ تا ۲۰ سال دچار پوسیدگی و خوردگی کند.
تبدیل ۹۰ درصد شبکه فشار ضعیف به کابل خودنگهدار
مدیرعامل شرکت توزیع برق استان یزد گفت: بهدلیل شرایط اقلیمی و خورندگی خاک، پایههای برق در برخی مناطق در معرض آسیب قرار دارند و حتی ممکن است در زمان وقوع طوفان با کمترین فشار دچار شکستگی یا سقوط شوند.
وی افزود: برای مقابله با این مشکل، عملیات بهسازی پایهها و خطوط انجام شده و حدود ۹۰ درصد شبکه فشار ضعیف استان از سیم مسی به کابل خودنگهدار تبدیل شده است. این اقدام ضمن کاهش آسیبپذیری شبکه در برابر طوفان و حوادث، احتمال برخورد سیمها، اتصالی و خاموشیهای ناخواسته را نیز کاهش میدهد.
همچنین بخش مهمی از عملیات اصلاح، توسعه و سرویس شبکه به روش «خط گرم» انجام میشود. در این روش، گروههای تخصصی بدون قطع برق مشترکان، عملیات تعمیر و نگهداری را روی خطوط برقدار انجام میدهند. هدف از اجرای این روش، کاهش خاموشیهای ناشی از تعمیرات و حفظ استمرار خدمترسانی به مردم و صنایع است.
برآورد فعالیت هفت هزار دستگاه استخراج غیرمجاز رمزارز در یزد
جلیلی استخراج غیرمجاز رمزارز را یکی از چالشهای مهم شبکه برق دانست و گفت: در سطح کشور برآورد میشود بین دو هزار تا دو هزار و ۵۰۰ مگاوات از برق تولیدی به فعالیت استخراج غیرمجاز رمزارز اختصاص پیدا کند.
وی افزود: در استان یزد نیز برآورد میشود حدود هفت هزار دستگاه استخراج غیرمجاز در واحدهای صنعتی، کشاورزی، دامداری، تجاری و دیگر نقاط بهصورت پراکنده فعال باشد. شناسایی این دستگاهها بهدلیل پنهانکاری متخلفان دشوار است و کشف آنها به تعبیر مسئولان، مانند پیدا کردن سوزن در انبار کاه است.
مدیرعامل شرکت توزیع برق یزد تصریح کرد: هر دستگاه استخراج غیرمجاز بهطور میانگین معادل مصرف برق ۱۲ واحد مسکونی انرژی مصرف میکند. در سال ۱۴۰۲، تعداد ۱۰۴ مرکز غیرمجاز شامل ۷۷۳ دستگاه استخراج رمزارز شناسایی و جمعآوری شد و در سال جاری نیز تاکنون ۲۶ مرکز با ۱۴۸ دستگاه کشف و توقیف شده است.
وی از پرداخت بیش از ۸۰۰ میلیون تومان پاداش به گزارشدهندگان در سال ۱۴۰۲ خبر داد و گفت: شهروندان میتوانند گزارشهای خود را از طریق سامانه پیامکی ۳۰۰۰۵۱۲۱ ارسال کنند. این سامانه محرمانه است و مشخصات گزارشدهندگان در استان قابل مشاهده نیست. پاداش گزارشها نیز مستقیماً از تهران به حساب افراد واریز میشود.
هوشمندسازی ۱۰۰ هزار کنتور و کنترل خودکار مصرف
در بخش دیگری از نشست اعلام شد که از میان بیش از ۸۲۳ هزار مشترک استان، تاکنون کنتور حدود ۱۰۰ هزار مشترک هوشمندسازی شده است. کنتورهای هوشمند در بخش خانگی و تجاری به رلههای محدودکننده مجهز هستند و در صورت عبور مصرف از حد مجاز، برق مشترک را بهصورت موقت قطع و پس از مدتی وصل میکنند.
اگر مشترک به اضافهمصرف ادامه دهد، محدودیت دوباره اعمال خواهد شد. هدف از این سازوکار، مدیریت مصرف مشترکان پرمصرف در ساعات اوج بار و جلوگیری از تحمیل بار اضافی به شبکه است.
در بخش اداری نیز کنتور بیش از ۲۰۰ اداره در مرکز استان کاملاً هوشمند و پایشپذیر شده است. ادارات موظفاند مصرف برق خود را در ساعات اداری در سقف تعیینشده نگه دارند و پس از پایان ساعت کاری، مصرف را ۷۰ درصد کاهش دهند. در صورت رعایتنکردن این تکلیف، امکان قطع خودکار برق اداره از مرکز کنترل شبکه وجود دارد.
مسئولان شرکت همچنین تأکید کردند کنتورهای دیجیتال و هوشمند با دقت بالایی مصرف واقعی برق را ثبت میکنند. بخشی از مصرف وسایل برقی در حالت آمادهبهکار که ممکن است در کنتورهای مکانیکی قدیمی بهدرستی ثبت نشده باشد، در کنتورهای دیجیتال اندازهگیری میشود و افزایش رقم قبض لزوماً به معنای خطای کنتور نیست.
مطالبات یکهزار و ۹۰۰ میلیارد تومانی شرکت توزیع برق
بر اساس آمار ارائهشده در نشست، مجموع مطالبات شرکت توزیع نیروی برق استان یزد در بخشهای مختلف حدود یکهزار و ۹۰۰ میلیارد تومان است. سهم مشترکان خانگی از این بدهی حدود ۳۵۰ میلیارد تومان و سهم مشترکان تجاری حدود ۲۵۰ میلیارد تومان اعلام شد.
بخش کشاورزی نیز حدود ۳۷ میلیارد تومان بدهی دارد و بخش قابلتوجهی از مطالبات مربوط به ادارات، بیمارستانها و مراکز دولتی است. مسئولان شرکت توضیح دادند که بهدلیل حساسیت خدمات درمانی و عمومی، قطع برق برخی مراکز دولتی و درمانی با محدودیت و ملاحظات خاص انجام میشود.
در بخش خانگی، استان یزد حدود ۶۶۶ هزار مشترک دارد و مانده بدهی این بخش حدود ۳۵۰ میلیارد تومان است. نکته مهم این است که ۷۰ درصد این مبلغ متعلق به تنها ۶ درصد مشترکان، یعنی حدود ۳۵ تا ۴۰ هزار مشترک پرمصرف و بدمصرف است.
مدیرعامل شرکت توزیع برق یزد تأکید کرد نباید اکثریت مشترکان خوشحساب و قانونمدار بهدلیل بدهی گروه کوچکی از مشترکان پرمصرف متضرر شوند. وی همچنین درباره آییننامه تعدیل بها گفت: مشترکانی که قبض خود را پیش از موعد پرداخت کنند، مشمول تخفیف میشوند و پرداخت پس از موعد نیز بر اساس فرمول قانونی، افزایش بها و جریمه دیرکرد به همراه دارد.
خوشحسابی صنایع و ضوابط مصرف برق مدارس و مساجد
جلیلی درباره بخش صنعت اظهار کرد: با وجود فروش بیش از دو هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان انرژی به صنایع استان، مانده بدهی این بخش تنها حدود ۱۰۰ میلیارد تومان است و صنایع از نظر پرداخت مطالبات و همکاری با شرکت توزیع برق، وضعیت مطلوبی دارند.
وی درباره برق مدارس و مساجد نیز گفت: معافیتهای قانونی این اماکن یا حذف شده یا به رعایت الگوی مصرف مصوب مشروط شده است. بنابراین مصرف بالاتر از سقف تعیینشده، با تعرفه عادی محاسبه و دریافت میشود.
مدیرعامل شرکت توزیع برق یزد افزود: اگر مدارس یا اماکن مذهبی از برق خود برای فعالیتهای غیرمرتبط مانند راهاندازی سرور، استخراج رمزارز یا مصارف غیرآموزشی استفاده کنند، با آنها برخورد قانونی خواهد شد و تعرفه عادی یا جریمه مربوط به تخلف برای آنها اعمال میشود.
نیروگاههای خورشیدی خانگی؛ تسهیلات چهار درصدی و خرید تضمینی ۲۰ ساله
در استان یزد حدود پنج هزار و ۲۰ خانوار دارای سامانه خورشیدی هستند و ظرفیت نیروگاههای خورشیدی خانگی استان حدود چهار تا ۴/۵ مگاوات اعلام شده است. همچنین در حوزه صنایع و بخش خصوصی، بیش از ۴۵ مگاوات پروژه خورشیدی در حال اجرا یا اقدام است.
برای احداث نیروگاههای خورشیدی خانگی، تسهیلات قرضالحسنه با سود چهار درصد از طریق بانکهای عامل، ازجمله بانک ملت، پرداخت میشود. برق تولیدی این سامانهها نیز به مدت ۲۰ سال بهصورت تضمینی خریداری خواهد شد.
نرخ خرید تضمینی برق خورشیدی خانگی، پنج هزار و ۸۵۴ تومان به ازای هر کیلوواتساعت، معادل ۵۸ هزار و ۵۴۰ ریال، اعلام شده است؛ درحالیکه متوسط نرخ فروش برق مصرفی به مشترکان کمتر از هزار تومان است. همین تفاوت، در کنار دوره بازگشت سرمایه دو تا سه ساله، جذابیت اقتصادی نیروگاههای خورشیدی را افزایش داده است.
سامانه پنجکیلوواتی خورشیدی با استفاده از مبدل ترکیبی میتواند در زمان خاموشی برق مورد نیاز خانه را تأمین کند. این سامانه به نگهداری پیچیدهای نیاز ندارد و شستوشوی ساده پنلها با آب در ساعات ابتدایی صبح یا عصر برای حفظ بازدهی آن کافی است. کنتور دوطرفه نیز میزان تولید و برق تحویلی به شبکه را ثبت میکند و درآمد حاصل به حساب مالک واریز میشود.
مولدهای اضطراری ادارات، بخشی از بار شبکه را کاهش میدهند
در استان یزد ۱۲۸ اداره با مجموع دیماند و مصرف حدود ۲۱ مگاوات فعالیت دارند. در این مجموعهها ۹۸ دستگاه مولد اضطراری نصب شده است.
ظرفیت اسمی این مولدها ۱۵ مگاوات اعلام شده، اما در عمل در ساعات اوج بار حدود ۶ مگاوات برق تولید میکنند. این میزان تولید موجب میشود ۶ مگاوات از بار ادارات روی شبکه سراسری برداشته شود و فشار کمتری به شبکه وارد شود.
به گفته مسئولان شرکت توزیع برق یزد، استفاده از مولدهای اضطراری ادارات، مدیریت هوشمند بار صنایع، توسعه انرژی خورشیدی، اصلاح شبکه، نصب کنتورهای هوشمند و اجرای عملیات خط گرم، مجموعهای از اقداماتی است که برای عبور از اوج مصرف و کاهش خاموشیهای ناخواسته در استان دنبال میشود.
واکاوی و تحلیل فنی و راهبردی خبر
نخست: ناترازی برق، مسئلهای فراتر از خاموشیهای روزانه
ناترازی برق در این نشست بهعنوان مهمترین زمینه بروز محدودیتهای مصرف مطرح شد. وقتی میزان تقاضا از ظرفیت تولید و انتقال برق بیشتر میشود، شبکه سراسری برای جلوگیری از فروپاشی و خاموشی گسترده، ناچار به مدیریت بار است. بنابراین خاموشیهای برنامهریزیشده، در نگاه فنی، اقدامی برای کنترل بحران و جلوگیری از آسیب گستردهتر به شبکه محسوب میشود.
بااینحال، از منظر اجتماعی و رسانهای، تفاوت میان خاموشی برنامهریزیشده و خاموشی ناخواسته اهمیت زیادی دارد. شهروند و صنعتگر بیش از هر چیز به استمرار برق، اطلاعرسانی دقیق و امکان برنامهریزی نیاز دارد. اگر محدودیتها بدون زمانبندی روشن و اطلاعرسانی مناسب اعمال شوند، حتی خاموشی کوتاهمدت نیز میتواند هزینه اجتماعی و اقتصادی قابلتوجهی ایجاد کند.
راهکار پایدار، صرفاً افزایش خاموشی یا کاهش مصرف اجباری نیست؛ بلکه باید همزمان سه مسیر دنبال شود: افزایش تولید، اصلاح الگوی مصرف و کاهش تلفات شبکه. توسعه نیروگاههای خورشیدی، مولدهای پراکنده و ذخیرهسازها میتواند در بخش تولید نقش داشته باشد؛ در سمت مصرف نیز کنتورهای هوشمند و مدیریت بار باید جایگزین روشهای سنتی شوند.
دوم: تابآوری شبکه در اقلیم کویری یزد
یزد با شوری خاک، خورندگی، گرمای شدید، گردوغبار و طوفانهای شن مواجه است. این عوامل، فرسودگی پایههای برق، آسیب به تجهیزات و احتمال بروز خاموشیهای ناخواسته را افزایش میدهد. بنابراین نگهداری شبکه در چنین استانی، تنها به تعمیر خرابیهای آشکار محدود نمیشود و باید مبتنی بر پیشبینی، پایش و مقاومسازی باشد.
تبدیل حدود ۹۰ درصد شبکه فشار ضعیف به کابل خودنگهدار، از نظر فنی اقدامی مهم برای افزایش ایمنی و کاهش آسیبپذیری شبکه است. کابل خودنگهدار احتمال برخورد سیمها، اتصالی در اثر باد و بروز برخی حوادث ناشی از شرایط جوی را کاهش میدهد؛ اما این اقدام باید در کنار اصلاح فونداسیون، مقاومسازی پایهها و بهبود تجهیزات حفاظتی ادامه پیدا کند.
طرح سامان زمانی موفق خواهد بود که با شاخصهای روشن سنجیده شود. کاهش متوسط زمان خاموشی، کاهش تعداد حوادث، افزایش سرعت رفع خرابی، کاهش شکستگی پایهها و کاهش خاموشیهای ناشی از طوفان میتواند معیارهای مناسبی برای ارزیابی اثر واقعی این طرح باشد. انتشار دورهای این شاخصها، اعتماد عمومی به عملکرد شرکت را افزایش خواهد داد.
سوم: انرژی خورشیدی و فرصت تبدیل یزد به قطب تولید پراکنده
عبور ظرفیت نیروگاههای خورشیدی استان از ۶۰۰ مگاوات، نشانه ظرفیت بالای یزد در بهرهگیری از انرژی خورشیدی است. تابش مناسب، زمینهای قابل دسترس و وجود صنایع بزرگ، سه مزیت اصلی استان برای توسعه این صنعت به شمار میرود.
با وجود این ظرفیت، باید میان ظرفیت نصبشده، ظرفیت تولید واقعی و میزان برق تحویلی به شبکه تفاوت قائل شد. نیروگاه خورشیدی در ساعات شب تولید ندارد و در روز نیز میزان تولید آن به تابش، دما، گردوغبار و وضعیت نگهداری پنلها بستگی دارد. بنابراین توسعه خورشیدی باید همراه با ذخیرهساز، مدیریت بار و شبکه هوشمند پیش برود.
سرمایهگذاری ۹ همتی بخش خصوصی و بازگشت سرمایه دو تا سه ساله، از جذابیت اقتصادی این حوزه حکایت دارد. بااینحال، سرعت اتصال به شبکه، شفافیت قرارداد خرید برق، دسترسی به تسهیلات و ثبات مقررات، عوامل تعیینکننده برای ادامه سرمایهگذاری هستند. اگر این موانع کاهش یابد، نیروگاههای خانگی و صنعتی میتوانند به شبکهای گسترده از تولیدکنندگان کوچک برق تبدیل شوند.
چهارم: هوشمندسازی کنتورها و گذار از مدیریت سنتی مصرف
هوشمندسازی ۱۰۰ هزار کنتور، گامی مهم در عبور از مدیریت سنتی مصرف برق است. کنتور هوشمند تنها ابزار قرائت از راه دور نیست؛ بلکه میتواند مصرف را پایش کند، الگوهای غیرعادی را شناسایی کند و در صورت عبور مشترک از سقف مجاز، محدودیت موقت اعمال کند.
این فناوری بهویژه در مشترکان پرمصرف، ادارات، صنایع و چاههای کشاورزی اهمیت دارد. بهجای آنکه خاموشی بهصورت گسترده و یکسان اعمال شود، میتوان مصرف مشترکانی را که از سقف تعیینشده عبور کردهاند هدف گرفت. این روش، هم از نظر فنی کارآمدتر است و هم از نظر عدالت اجتماعی قابل دفاعتر.
البته هوشمندسازی باید با اطلاعرسانی عمومی همراه باشد. مشترک باید بداند سقف مصرف او چقدر است، چه زمانی وارد محدوده پرمصرف میشود و چگونه میتواند مصرف خود را اصلاح کند. دسترسی مشترکان به گزارش روشن و قابل فهم از میزان مصرف، شرط موفقیت مدیریت هوشمند بار است.
پنجم: استخراج غیرمجاز رمزارز و فشار پنهان بر شبکه
برآورد فعالیت حدود هفت هزار دستگاه استخراج غیرمجاز در یزد، زنگ خطری جدی برای شبکه توزیع استان است. مصرف پیوسته و شبانهروزی این دستگاهها، برخلاف بسیاری از مصارف عادی، بار ثابتی بر شبکه تحمیل میکند و در مناطق صنعتی، کشاورزی و تجاری میتواند ظرفیت محلی را تحت فشار قرار دهد.
اعلام اینکه مصرف هر دستگاه استخراج غیرمجاز معادل ۱۲ واحد مسکونی است، نشان میدهد حتی تعداد محدودی از این تجهیزات نیز میتواند اثر قابل توجهی بر شبکه داشته باشد. فعالیت پراکنده و پنهان این دستگاهها، کشف آنها را دشوار میکند و به همین دلیل، تحلیل الگوی مصرف و همکاری مردم اهمیت ویژهای دارد.
پرداخت پاداش و محرمانهبودن گزارشها میتواند مشارکت عمومی را افزایش دهد؛ اما برخورد با این پدیده نباید تنها به کشف و جمعآوری محدود شود. پایش هوشمند بار، بررسی مصرفهای غیرعادی، کنترل تغییرات ناگهانی بار و همکاری میان دستگاههای مسئول، برای پیشگیری از بازگشت این تجهیزات ضروری است.
ششم: مدیریت مصرف صنایع و حفظ تولید
دستهبندی صنایع بر اساس مصرف زیر و بالای دو مگاوات، نشاندهنده تلاش برای هدفمندکردن مدیریت بار است. صنایع بزرگتر معمولاً امکان برنامهریزی، جابهجایی بار یا استفاده از مولدهای اختصاصی را دارند؛ اما واحدهای کوچکتر ممکن است از نظر مالی و فنی توان کمتری برای مقابله با خاموشی داشته باشند.
اعمال مدیریت بار روزانه دو تا سه ساعت، اگر از قبل اطلاعرسانی شود، برای برخی صنایع قابل برنامهریزی است؛ اما خاموشی ناگهانی میتواند به مواد اولیه، تجهیزات، خطوط تولید و قراردادهای تحویل کالا آسیب بزند. بنابراین مدیریت بار باید با جدول زمانبندی، امکان جابهجایی ساعت تولید و سازوکار رسیدگی به خسارت همراه باشد.
از سوی دیگر، همکاری صنایع برای کاهش مصرف باید با مشوقهای اقتصادی همراه شود. خرید برق مازاد مولدهای اختصاصی، پرداخت پاداش کاهش بار، تسهیل سرمایهگذاری در نیروگاه خورشیدی و ارائه تسهیلات برای ذخیرهسازها میتواند صنایع را از مصرفکننده صرف به شریک شبکه برق تبدیل کند.
هفتم: تعویض کولرهای فرسوده و اقتصاد صرفهجویی
کولرهای آبی فرسوده، بهویژه در اقلیم گرم یزد، سهم قابل توجهی در مصرف برق تابستانی دارند. جایگزینی موتورهای قدیمی با موتورهای پربازده میتواند بدون تغییر اساسی در رفتار خانوار، مصرف سرمایشی را کاهش دهد و فشار ساعات اوج بار را کم کند.
کاهش ۴۰ تا ۴۵ درصدی مصرف، در صورت تحقق در مقیاس گسترده، اثر قابل ملاحظهای بر شبکه خواهد داشت. مهمترین مزیت این طرح آن است که بهجای اعمال خاموشی، از مسیر ارتقای تجهیزات به کاهش مصرف میرسد. این روش از نظر اقتصادی نیز میتواند برای مشترک، سرمایهگذار و شرکت برق سودمند باشد.
بااینحال، دریافت تعهدنامه از مشترک باید با شفافیت کامل انجام شود. مردم باید بدانند تجهیزات با چه مشخصاتی تحویل میشود، مسئولیت تعمیر و ضمانت آن با چه نهادی است، گواهی صرفهجویی چگونه محاسبه میشود و در صورت خرابی یا کاهش کارایی چه حقی دارند. همچنین اسقاط واقعی موتورهای قدیمی باید قابل نظارت و گزارشدهی باشد.
هشتم: عدالت در وصول مطالبات و پاسخگویی عمومی
اینکه ۷۰ درصد بدهی مشترکان خانگی متعلق به ۶ درصد مشترکان پرمصرف است، نشان میدهد مسئله اصلی تنها میزان تعرفه یا توان پرداخت مردم نیست؛ بلکه تمرکز بدهی در گروهی محدود، فشار بیشتری بر مدیریت مالی شرکت وارد میکند. تفکیک مشترکان خوشحساب از مشترکان پرمصرف میتواند به سیاستگذاری عادلانهتر کمک کند.
مجموع مطالبات یکهزار و ۹۰۰ میلیارد تومانی شرکت، اهمیت وصول بهموقع قبوض را نشان میدهد. شرکت توزیع برای تعمیر شبکه، خرید تجهیزات، توسعه خطوط و ارائه خدمات مستمر به نقدینگی نیاز دارد. درعینحال، اجرای جریمه دیرکرد باید با اطلاعرسانی روشن و توجه به شرایط مشترکان انجام شود.
وصول مطالبات از صنایع وضعیت مطلوبتری دارد و بدهی حدود ۱۰۰ میلیارد تومانی در برابر فروش بیش از دو هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان انرژی، نشاندهنده همکاری بالاتر این بخش است. در مقابل، بدهی ادارات، بیمارستانها و مراکز عمومی بهدلیل حساسیت خدمات، نیازمند سازوکار بودجهای و قراردادی مشخص است تا هم خدمات حیاتی آسیب نبیند و هم انباشت بدهی ادامه پیدا نکند.
جمعبندی جامع
سخنان مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان یزد تصویری چندلایه از وضعیت برق استان ارائه میکند؛ تصویری که از یک سو ظرفیت بالای یزد در توسعه انرژی خورشیدی، اجرای پروژههای زیرساختی، هوشمندسازی کنتورها و مقاومسازی شبکه را نشان میدهد و از سوی دیگر، استمرار ناترازی تولید و مصرف، فرسودگی بخشی از تجهیزات، فعالیت استخراجکنندگان غیرمجاز رمزارز و انباشت مطالبات را بهعنوان چالشهای اصلی مطرح میکند.
بهرهبرداری از ۲۱۲ پروژه با اعتبار بیش از یک همت، توسعه شبکه فشار متوسط و ضعیف، نصب ترانسفورماتورهای جدید، اصلاح روشنایی معابر و برقرسانی به طرح نهضت ملی مسکن، از اقدامات زیرساختی شرکت در سال جاری است. تبدیل حدود ۹۰ درصد شبکه فشار ضعیف به کابل خودنگهدار و استفاده از روش خط گرم نیز نشان میدهد بخشی از برنامه شرکت بر افزایش تابآوری و کاهش خاموشیهای ناشی از تعمیرات متمرکز شده است.
در حوزه آینده برق، توسعه نیروگاههای خورشیدی مهمترین فرصت یزد محسوب میشود. ظرفیت بیش از ۶۰۰ مگاوات نیروگاههای خورشیدی، سرمایهگذاری بیش از ۹ همتی و وجود هزاران سامانه خانگی، زمینه مناسبی برای تبدیل استان به قطب تولید برق پاک فراهم کرده است. بااینحال، بهرهبرداری کامل از این ظرفیت به توسعه ذخیرهسازها، تسریع اتصال به شبکه، ثبات مقررات و حمایت واقعی از سرمایهگذاران نیاز دارد.
مدیریت مصرف نیز باید از شکل دستوری و مقطعی فاصله بگیرد و به سمت مدیریت هوشمند، عادلانه و قابل سنجش حرکت کند. نصب کنتورهای هوشمند، کنترل مصرف ادارات، پایش شبانه اصناف، تعویض کولرهای فرسوده و استفاده از مولدهای اضطراری، ابزارهایی هستند که در کنار هم میتوانند فشار بر شبکه را کاهش دهند.
در نهایت، موفقیت برنامههای برق یزد به میزان شفافیت، استمرار سرمایهگذاری و امکان ارزیابی عمومی عملکرد شرکت بستگی دارد. اعلام منظم آمار خاموشی، میزان کاهش تلفات، تعداد کنتورهای هوشمند، ظرفیت واقعی تولید خورشیدی، میزان وصول مطالبات و نتایج مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارز، میتواند اعتماد مردم و صنایع را افزایش دهد و پاسخگویی شرکت را از سطح وعده به سطح شاخصهای قابل سنجش ارتقا دهد.