به گزارش مرز اقتصاد،در شرایطی که افزایش هزینههای زندگی و تغییر الگوهای مصرف خانوارها، سهم کالاهای فرهنگی را در سبد هزینه خانوادهها تحت تأثیر قرار داده است، تسهیل دسترسی به کتاب و حمایت از چرخه نشر، به یکی از زمینههای مهم مداخله فرهنگی مدیریت شهری تبدیل شده است. رویداد فرهنگی «کتابیار» شهرداری تبریز را میتوان در همین چارچوب ارزیابی کرد؛ طرحی که با هدف ترویج کتابخوانی، حمایت از شهروندان و تقویت کتابفروشیهای بومی طراحی شد و در نخستین دوره اجرا، توانست مشارکت قابل توجهی را در میان شهروندان ایجاد کند.
نخستین دوره کتابیار با مشارکت ۱۷ کتابفروشی و اختصاص تخفیف ۴۰ درصدی خرید کتاب، بیش از سه هزار شهروند تبریزی را با این رویداد همراه کرد و حدود هفت میلیارد تومان فروش در کتابفروشیهای مشارکتکننده به ثبت رساند. این آمار، علاوه بر نشان دادن استقبال عمومی از طرح، بیانگر ظرفیت حمایتهای هدفمند برای تحریک تقاضا در بازار کتاب و تقویت ارتباط میان شهروندان و شبکه عرضه کتاب در شهر است.
اکنون به همت شهرداری و سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری تبریز پس از پایان دوره نخست و ثبتنام مجدد کتابفروشیها، کتابیار در آستانه برگزاری دور دوم قرار دارد؛ مرحلهای که میتواند با اتکا به تجربه گذشته، زمینه توسعه مشارکت و افزایش دامنه اثرگذاری این برنامه را فراهم کند. برگزاری دوباره این رویداد در هفته کتاب نیز فرصتی برای توجه بیشتر به جایگاه کتاب در زندگی روزمره شهروندان و تقویت پیوند میان مناسبتهای فرهنگی و برنامههای اجرایی مدیریت شهری است.
فراتر از تخفیف؛ حمایت از اقتصاد فرهنگ
یکی از ویژگیهای مهم کتابیار، استفاده از ظرفیت کتابفروشیهای فعال شهر برای اجرای یک سیاست حمایتی است. در این الگو، حمایت اقتصادی مستقیماً به خریدار میرسد و در عین حال، کتابفروشیهای محلی نیز از افزایش مراجعه و گردش مالی بهرهمند میشوند. به این ترتیب، طرح میتواند بهطور همزمان دو هدف را دنبال کند: کاهش بخشی از هزینه خرید کتاب برای خانوادهها و حمایت از کسبوکارهای فعال در حوزه نشر.
این رویکرد از منظر سیاستگذاری فرهنگی شهری اهمیت دارد؛ زیرا کتابفروشیها صرفاً محل عرضه کالا نیستند، بلکه بخشی از زیرساخت فرهنگی محلات و حلقه ارتباطی میان ناشران، نویسندگان و مخاطبان به شمار میروند. تقویت فعالیت این مراکز، به حفظ دسترسی شهروندان به منابع مطالعاتی و پویایی فضای فرهنگی شهر نیز کمک میکند.
از خرید کتاب تا تداوم رفتار فرهنگی
البته اثرگذاری فرهنگی کتابیار را نباید صرفاً با میزان فروش یا تعداد خریداران سنجید. خرید کتاب، نخستین حلقه ارتباط مخاطب با مطالعه است و تبدیل آن به یک رفتار پایدار، به فرصتهای تکرار، دسترسی مستمر و شکلگیری ارتباط اجتماعی با کتاب نیاز دارد.
از این منظر، تداوم برگزاری کتابیار اهمیت ویژهای پیدا میکند.
در کنار حمایت اقتصادی، پیوند دادن کتابیار با ظرفیت مدارس، دانشگاهها، فرهنگسراها، کتابخانههای شهری و برنامههای فرهنگی محلات نیز میتواند دامنه اثرگذاری آن را گسترش دهد. برگزاری نشستهای معرفی و نقد کتاب، برنامههای کتابخوانی گروهی و فعالیتهای ویژه کودکان و نوجوانان، از جمله اقداماتی است که میتواند تجربه خرید کتاب را به فرصتی برای مشارکت فرهنگی و ترویج مطالعه تبدیل کند.
کتابیار؛ ظرفیت شکلگیری یک برنامه پایدار شهری
تجربه نخست کتابیار نشان داد که شهروندان از طرحهای تسهیلکننده خرید کتاب استقبال میکنند و مدیریت شهری میتواند با طراحی سازوکارهای حمایتی، در رونق بخشی از بازار نشر نقشآفرین باشد. اکنون دور دوم این رویداد فرصتی برای تثبیت این تجربه و حرکت به سمت یک برنامه منظم و قابل ارزیابی در تقویم فرهنگی تبریز است.
در چنین مسیری، استمرار اجرا، توسعه مشارکت کتابفروشیها، دسترسی متوازن مناطق مختلف شهر و توجه به گروههای سنی و اجتماعی گوناگون میتواند به تقویت نتایج طرح کمک کند. همچنین ارزیابی دورههای مختلف بر اساس شاخصهایی مانند میزان مشارکت شهروندان، گستره جغرافیایی کتابفروشیهای فعال، تنوع گروههای مخاطب و تداوم ارتباط آنان با مراکز عرضه کتاب، تصویر دقیقتری از دستاوردهای فرهنگی کتابیار به دست خواهد داد.
کتابیار میتواند از یک رویداد حمایتی برای خرید کتاب فراتر برود و به بخشی از رویکرد بلندمدت مدیریت شهری در توسعه فرهنگ مطالعه تبدیل شود. دستاورد چنین مسیری، تنها رونق اقتصادی کتابفروشیها نیست؛ بلکه تقویت زیرساختهای فرهنگی شهر، افزایش فرصت دسترسی به کتاب و فراهم کردن زمینه حضور پررنگتر مطالعه در زندگی روزمره شهروندان است. هدفی که با استمرار برنامه و همراهی شهروندان و فعالان حوزه نشر، میتواند به یکی از تجربههای ماندگار فرهنگی تبریز تبدیل شود.
فرزانه حاجی کاظمی
