همزمان با فرا رسیدن هفته دفاع مقدس، دارالعباده یزد میزبان موجی از رخدادهای فرهنگی و آیینهای پاسداشت ایثارگری خواهد بود. محمد حامد مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس استان یزد در نشستی صریح و روشنگر با اهالی رسانه، با تأکید بر اینکه ایران در یکی از حساسترین و خطیرترین مقاطع تاریخ تمدنی خود به سر میبرد، از رونمایی ۴۵ عنوان کتاب جدید، تجلیل فراگیر از ۵۰۰ رزمنده و پیشکسوت جهاد، راهاندازی ویترین مجازی نشر پایداری و آغاز دوباره اردوی بزرگ هویتی دهها هزار دانشآموز در موزه دفاع مقدس یزد خبر داد؛ رویدادهایی که پیوند میان فرهنگ عاشورایی هشت سال جنگ تحمیلی و تحولات امروز جبهه مقاومت و امنیت ملی را به تصویر میکشند.
فرهنگ جهاد و پایداری در فلات مرکزی ایران، تنها به اوراق تقویم و خاطرات خاکخورده سنگرها محدود نمانده، بلکه به منزله یک اندیشه پویا و نقشه راه هویتی در متن جامعه جریان دارد. یزد، شهری که حسینیه ایران نام گرفته و نام نامآوران تیپ الغدیرش در شناسنامه رشادتهای این مرزوبوم جاودانه است، دراطع بسیار حساس و سرنوشتساز از تاریخ تمدن ایران عزیز قرار گرفتهایم. آنچه دشمنان را در این مواجهه تمدنی ناکام گذاشت، حضور یکپارچه آحاد مردم بود که با هر سن و سال، جنسیت و نگرش فکری، همچون صخرهای پولادین پای تمامیت، عزت و استقلال کشور قد علم کردند.
حرزاده با تأکید بر همپوشانی نیروهای مسلح و بدنه اجتماع افزود: ایثار و روحیه جهادی تنها به چارچوب سازمانی نیروهای مسلح خلاصه نشده، بلکه خونی جاری در رگهای ملت و آحاد قوای نظامی و انتظامی (فراجا) است؛ حقیقتی که تجلی ملموس و عینی آن در رخدادهای ماههای گذشته و صیانت از امنیت مردم به زیباترین شکل ثبت شد.
وی با اعلام شعار محوری هفته دفاع مقدس امسال با عنوان «لبیک یا خامنهای» تأکید کرد: مهندسی برنامههای امسال با محوریت مستقیم آحاد مردم طراحی شده و عمده رویدادها، تجمعات و همایشها در دل بافتهای مردمی، مساجد، محلات و کانونهای پرنشاط شهری اجرا خواهد شد.
تجلیل ملی و استانی از نیمهزار بیرقدار ایثار
سرهنگ حرزاده پیرامون برنامههای ستادی و شاخص این هفته تصریح کرد: شاهبیت و برنامه محوری ما، همایش باشکوه تجلیل از پیشکسوتان عرصه جهاد و شهادت است که روز ۳۱ شهریورماه، همگام با سراسر کشور در دارالعباده یزد طنینانداز میشود.
وی یادآور شد: این آیین همزمان در دو بخش پخش زنده ارتباط تصویری با تهران و برنامههای بومیِ استانی تدارک دیده شده که طی آن از ۵۰۰ نفر از پیشکسوتان غیور دفاع مقدس و ایثارگران گرانقدر استان یزد قدردانی به عمل خواهد آمد.
مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس یزد با اشاره به مجاهدتهای مشترک نیروهای جانبرکف فراجا، ارتش، سپاه، وزارت دفاع و هوافضا اضافه کرد: وظیفه ملی ما زنده نگه داشتن نام شهدای مظلوم یزدی در آوردگاههای حساس است؛ چه شهدای گرانقدر جنگ ۱۲ روزه و چه حماسهسازان شهرک موشکی نظیر شهید والامقام حسین کمالی و شهید امید رحیمی، و همچنین دلاورمردان جنگ رمضان همانند شهید محسن زارع که خون پاکشان ضامن صلابت موشکی و دفاعی ایران شد.
خیزش مکتوب و فناوریمحور انتشارات «خطشکنان»
سرهنگ حرزاده در بخش دیگری از این نشست، با تبیین کارنامه مکتوب و جهاد تبیین این نهاد گفت: در طول یک سال گذشته و با همت نویسندگان و پژوهشگران بومی، ۴۵ عنوان کتاب تخصصی، پژوهشی، خاطره و زندگینامه در حوزه دفاع مقدس تدوین و توسط انتشارات «خطشکنان» وابسته به این اداره کل آمادهسازی شده است که در این هفته فرخنده رونمایی خواهد شد.
وی در ادامه از بهرهبرداری از درگاه و فروشگاه مجازی انتشارات خطشکنان خبر داد و گفت: به منظور تسهیل دسترسی پژوهشگران، جوانان و عموم علاقهمندان به منابع مستند تاریخ شفاهی و رمانهای پایداری، بستر توزیع دیجیتال کتابها عملیاتی میشود.
جایزه ۲۰۰ میلیون تومانی مسابقه کتابخوانی «راند طلایی»
وی برگزاری رویدادهای ترویجی کتابخوانی را یکی از ابزارهای اثرگذار در پیوند جوانان با الگوهای ایثار معرفی کرد و افزود: مسابقه بزرگ کتابخوانی در گستره استانی و ملی بر محوریت کتاب ارزشمند «راند طلایی» به قلم سرکار خانم آمنه مرادی برگزار میشود. این اثر که به چاپ سوم خود رسیده، روایتی جذاب از برگهای زرین زندگی و سیره مجاهدانه شهید مدافع امنیت، حسین سرسنگی است و جوایز ارزندهای در مجموع به ارزش ۲۰۰ میلیون تومان برای برگزیدگان این رقابت در نظر گرفته شده است.
میزبانی موزه پایداری یزد از بیش از ۳۲ هزار دانشآموز
مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس استان یزد در پایان این نشست، از تداوم نهضت آشنایی نسل نو با موزه دفاع مقدس سخن گفت و اعلام کرد: بازدیدهای سازمانیافته دانشآموزی از مرکز فرهنگی و موزه دفاع مقدس استان بلافاصله پس از پایان هفته دفاع مقدس از سر گرفته خواهد شد. این پویش تربیتی و هویتی با مشارکت مستقیم آموزش و پرورش و بسیج دانشآموزی، طی دو سال پیاپی به رکوردهای درخشانی دست یافت؛ به نحوی که در سال ۱۴۰۳ بالغ بر ۱۷ هزار و ۵۰۰ دانشآموز و در سال ۱۴۰۴ نزدیک به ۱۵ هزار محصل یزدی از این گنجینه تاریخی و حماسی بازدید کردند و در سال تحصیلی جدید نیز میزبان فوج جدیدی از فرزندان این مرزوبوم خواهیم بود.
واکاوی و تحلیل فنی :
امتداد فرامرزی هندسه مقاومت؛ از سنگرهای شلمچه تا خطوط آتش غزه، یمن و لبنان
تحلیل گفتمان دفاع مقدس در ادبیات مدیران راهبردی فرهنگی، نشاندهنده یک جهش مفهومی از رویکرد «تاریخنگاری انفعالی» به «دکترین امنیتی پویا» است. وقتی مسئولان بنیاد حفظ آثار استان یزد به بررسی جلوههای پایداری در رفتار حامیان مقاومت در یمن، بیروت و غزه میپردازند، در حقیقت پیوستار استراتژیک نظریه ولایت فقیه و دکترین بازدارندگی شیعی را بازخوانی میکنند. دفاع مقدس هشتساله به مثابه آزمایشگاهی فکری عمل کرد که در آن، متغیر «معنویت و توکل» توانست برتری بلامنازع لجستیکی و مادی ارتش متجاوز بعث را بیاثر سازد. این همان فرمول بازتولیدشده در دستان گروههای مردمی حزبالله و انصارالله یمن است که امروز با اتکا به حداقلهای تسلیحاتی اما حداکثر انگیزه ایمانی، موازنههای ژئوپلیتیک بینالمللی را دگرگون ساختهاند.
علاوه بر این، بازخوانی این پیوند در جغرافیایی چون یزد دارای بار معنایی مضاعفی است. رزمندگان خطشکن کویر در قالب تیپ ۱۸ الغدیر، نمونهای بیبدیل از اخلاص توأم با عقلانیت جنگی بودند. بازتاب آن سلوک در جوانان یمن که در جغرافیایی مشابه با محرومیت و قناعت دستوپنجه نرم میکنند، نشان میدهد که مولفههای مقاومت قابلیت بومیسازی فرامرزی یافتهاند. این امر حاکی از صدور نرمِ گفتمان انقلاب اسلامی است که توانسته فراتر از مرزهای رسمی، بازوهای پدافندی بازدارندهای در سراسر جهان اسلام حول مفهوم نفی استکبار پدید آورد.
در سطح عمیقتر، تحلیل این امتداد تاریخی اثبات میکند که مقاومت، سیاستی مقطعی نیست بلکه نظمی نوین در برابر هژمونی تکقطبی غرب است. پیوند دادن تحولات امروز غزه به خون شهدای دوران دفاع مقدس، مانع از تقلیل نبردهای جاری به درگیریهای پراکنده منطقهای میشود و آن را به مثابه یک مصاف تمدنی بزرگ در برابر نظام سلطه بازتعریف میکند؛ امری که ریشه در خاکریزهای ایثار ایران دارد و امروز سایهسار امنیت جمعی منطقه شده است.
بزنگاه تمدنی تاریخ معاصر ایران و بازتولید انسجام ملی در برابر جنگ ترکیبی
تأکید سرهنگ حرزاده بر قرار داشتن کشور در یک «مقطع حساس و خطیر از تاریخ تمدن ایران»، فرازی کلیدی است که نیاز به کالبدشکافی جامعهشناختی دارد. ایران امروز صرفاً با تهدید سخت نظامی روبهرو نیست، بلکه در مرکز یک تقاطع چندوجهی شامل جنگ شناختی، محاصره اقتصادی، تلاش برای گسست نسلی و تحریف تاریخ معاصر قرار دارد. بازنمایی ایستادگی ملت ایران، ورای سن، جنسیت و خطکشیهای جناحی در جریان فتنهها و توطئههای اخیر، نشان داد که لایههای عمیق هویتی جامعه ایرانی در زمان احساس خطر وجودی برای ایران و کیان ملی، بر تمام واگراییهای روبنایی غلبه میکند.
این همگرایی تودهای که با نام و یاد دفاع مقدس صیقل داده میشود، ثابت کرد محاسبات کانونهای فکری غربی در تجزیه فکری جامعه ایران دچار خطای سیستماتیک ادراکی است. در بزنگاههای امنیتی، حتی قشرهایی که به وضعیت اقتصادی یا سازوکارهای اداری گلایهمندند، حاضر به معامله بر سر امنیت سرزمینی و کرامت ملی نیستند. بنابراین، هفته دفاع مقدس بستری برای بازتولید این چسب انسجامبخش اجتماعی است؛ چرا که پایداری هشتساله ملیترین و در عین حال مکتبیترین رخداد معاصر ماست که تنوع قومی، فرهنگی و سیاسی در ذیل آن یگانه شد.
از سویی دیگر، تسری این روحیه ایثار از پادگانها و سنگرها به بدنه جامعه مدنی و پرسنل غیور نظامی-انتظامی (فراجا)، ضریب نفوذ این تفکر را به تصویر میکشد. مدافعان امنیت که طی ماههای پرالتهاب اخیر، سینه خود را در برابر آشوب و ترور سپر کردند، در امتداد تاریخی همان بسیجیان نوجوان و جوان دهه شصت قرار دارند. این تطابق رفتاری نشان میدهد که شاکله تمدنی ایران نه تنها پیر و فرسوده نگشته، بلکه قابلیت خودترمیمی و تولید فداکاری در شرایط بحرانی را همچنان با بالاترین کیفیت حفظ کرده است.
نهضت نشر و ادبیات پایداری؛ گذر از شعارگرایی به پژوهشپژوهی با انتشارات «خطشکنان»
رونمایی از ۴۵ عنوان کتاب در یک بازه زمانی یکساله توسط انتشارات خطشکنان استان یزد، نشاندهنده یک تحول ساختاری در مهندسی پیام و ثبت تاریخ شفاهی است. ادبیات دفاع مقدس در دهههای گذشته عمدتاً درگیر شیوههای توصیفی، احساسی و گاه اغراقآمیز بود؛ اما انتشار این حجم از متون مستند، حاکی از ورود به فاز «روایتگری مستند، محققانه و جزئینگر» است. ثبت جزئیات زیست رزمندگان، پشتصحنه تدارکات پشتیبانی یزد (به عنوان یکی از معینهای اصلی جبههها) و تدوین خاطرات همسران و مادران شهدا، منابعی دست اول را برای پژوهشهای جامعهشناختی و نظامی نسلهای آینده فراهم میسازد.
راهاندازی فروشگاه مجازی انتشارات خطشکنان نیز پاسخی عملگرایانه به تغییر زیستبوم مطالعه و توزیع کالاهای فرهنگی در عصر رسانههای نوین است. دسترسی دشوار به آثار شهرستانی و تمرکزگرایی نشر در پایتخت، سالها یکی از چالشهای نویسندگان استانی بود. ایجاد درگاه توزیع دیجیتال نه تنها امکان بازاریابی فرهنگی در سطح کشور را پدید میآورد، بلکه فاصله جغرافیایی پژوهشگران و مخاطبان با منابع غنی خطشکنان یزدی را از میان برمیدارد و پای متون دستاول مقاومت را به کتابخوانهای تلفن همراه جوانان میگشاید.
علاوه بر این، نامگذاری انتشارات به نام پرمعنای «خطشکنان»، بازآفرینی برند هویتی ایثارگران استان یزد است. این اقدامات تثبیت میکند که دفاع مقدس نباید در ویترینهای خاکگرفته بایگانیها بماند، بلکه باید با زبان هنر مکتوب، رماننویسی، تاریخپژوهی مستند و مستندنگاری علمی بازتولید شود تا بتواند در مصاف با روایتهای جعلی و وارونهسازیهای رسانههای معاند، دست برتر را در میدان نبرد روایتها حفظ کند.
سرمایهگذاری روی نسلهای نوظهور؛ واکاوی اردوی ۳۲ هزار نفره و الگووارههای کتابخوانی
آمار بازدید ۳۲ هزار و ۵۰۰ دانشآموز یزدی طی سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ از مرکز فرهنگی و موزه دفاع مقدس یزد، یک شاخصه برجسته در «پدافند غیرعامل فرهنگی» محسوب میشود. شکاف نسلی میان نسلهای موسوم به نسل Z و آلفا با نسلهای اول و دوم انقلاب، بستری آسیبپذیر در حوزه هویت ملی پدید آورده است. بردن بیواسطه دانشآموزان به فضای موزهای که ترکیبی از ادوات فیزیکی، روایتهای صوتی-تصویری، بازسازی میدان نبرد و اسناد تاریخی است، فرآیند درک ایثار را از سطح مفاهیم انتزاعیِ کتب درسی به تجربه زیسته ملموس تبدیل میکند.
ترکیب این گردشگری هویتی با ترویج کتابخوانی نوین نظیر کتاب «راند طلایی» سرکار خانم آمنه مرادی، مکمل یک مهندسی دقیق فرهنگی است. تمرکز بر سیره شهید حسین سرسنگی که شهیدی معاصر و متعلق به عرصه امنیت داخلی و مبارزه با ناامنیهاست، فاصله زمانی مخاطب نوجوان را با مفهوم شهادت از میان میبرد. وقتی دانشآموز مشاهده میکند که شهید نه یک اسطوره دورافتاده در ۴۰ سال پیش، بلکه انسانی در دوره کنونی با مختصات و زیستی مشابه خود او بوده که به قله فداکاری رسیده، فرآیند الگوسازی بهشکل موثری محقق میشود.
همچنین اختصاص جایزه چشمگیر ۲۰۰ میلیون تومانی و چاپ سهباره این اثر، مؤید بهکارگیری مشوقهای مادی در کنار جذابیتهای روایی برای ایجاد یک پویش کتابخوانی پویاست. در عصری که محتواهای کوتاه و شبکههای اجتماعی تمرکز نسل جوان را تقلیل دادهاند، کشاندن آنان به سمت یک کتاب چندصد صفحهای و مسابقهای تعاملی، اقدامی راهبردی در تعمیق بینش هویتی و ایمنسازی جوانان در برابر القائات جنگ ادراکی به شمار میرود.
قدرشناسی نسلی و نامآوری شهدای گمنام امنیت و اقتدار نظامی (جنگ موشکی و رمضان)
اشاره هوشمندانه سرهنگ حرزاده به پاسداشت همزمان ۵۰۰ پیشکسوت، حامل یک پیام استراتژیک درباره «تداوم زنجیره ارزش» است. تجلیل همزمان از پیشکسوتان، نوعی بیمهنامه اخلاقی برای انگیزش نیروهای جوان است؛ وقتی جامعهای مدافعان و مویسپیدان میادین نبرد خود را فراموش نکند و در بالاترین سطوح از آنان تکریم به عمل آورد، جوانان آن جامعه نیز در هنگام بروز خطر، انگیزه و رغبت کافی برای فداکاری و دفاع از میهن را خواهند داشت. تکریم ۵۰۰ پیشکسوت در حقیقت ارسال سیگنالی است که نشان میدهد ایثارگری در فرهنگ ایران اسلامی، امری تاریخمصرفدار نیست.
از منظری دیگر، ورود مدیرکل حفظ آثار به بازخوانی اسامی شهدایی چون شهید حسین کمالی و شهید امید رحیمی در حوزه شهرک موشکی و شهید محسن زارع، نقطه اتصال «دفاع کلاسیک» با «اقتدار بازدارنده نوین» است. اقتدار موشکی امروز ایران که موازنه وحشت را بر دشمنان تحمیل کرده، حاصل عرقریزان روح و خون مطهر متخصصان و دانشمندانی است که در گمنامی، موانع فنی و تحریمهای سنگین را شکافتند. تجلیل از شهدای صنعت موشکی و جنگهای ناشناختهتر، پرده از فداکاریهای خاموشی برمیدارد که زیربنای امنیت آسمان و مرزهای کشور را تشکیل دادهاند.
تلفیق تجلیل از جانبرکفان فراجا، مدافعان حریم هوافضا و ارتش، نمایی پانوراما و همافزا از شبکه امنیتی کشور ترسیم میکند. این نگاه جامعنگر به دور از تعصبات سازمانی، اثبات میکند که امنیت مقولهای تجزیهناپذیر است و از مرزبانی در پاسگاههای دورافتاده تا تولید موشکهای بالستیک نقطهزن و تا حضور رزمندگان پیشکسوت در جبهه جهاد تبیین، همگی مهرههای یک پیکره واحد به نام دفاع مقتدرانه از تمدن کهن ایران هستند.
جمعبندی :
بسته برنامههای اعلامشده از سوی اداره کل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس استان یزد، نشاندهنده یک بلوغ فکری و ساختاری در مواجهه با مفاهیم جهاد و شهادت است. دفاع مقدس در ساحت کنونی دارالعباده یزد، دیگر به برگزاری سخنرانیهای کلیشهای یا سیاهپوش کردن خیابانها محدود نمانده، بلکه تبدیل به منظومهای چندوجهی شامل:
۱. دیپلماسی تبیینی و رسانهای (پیوند با تحولات غزه، یمن و مقاومت جهانی)،
۲. جهش تولیدات مکتوب و فناوریمحور (رونمایی از ۴۵ جلد کتاب و راهاندازی فروشگاه مجازی انتشارات خطشکنان)،
۳. تربیت نسل و هویتبخشی بصری و میدانی (میزبانی بیش از ۳۲ هزار دانشآموز در موزه پایداری و مسابقه ملی کتابخوانی «راند طلایی»)،
۴. و تکریم نمادهای زنده مقاومت و بازخوانی شهدای اقتدار فناورانه (۵۰۰ پیشکسوت و شهدای صنایع موشکی و امنیت) شده است.
این رویکرد ترکیبی نشان میدهد که یزد، همانگونه که در دهههای گذشته خطشکن میدانهای عملیاتی شلمچه، خیبر و کردستان بود، امروز نیز در خطشکنی عرصه جنگ ترکیبی و مهندسی فرهنگی پیشتاز است؛ رویکردی که توانسته «تاریخ دفاع مقدس» را به «پشتوانه بازدارندگی و اقتدار ملی» در گام دوم انقلاب و در پیچ تاریخی تمدن نوین ایران اسلامی بدل سازد.