به گزارش مرز اقتصاد
در شهری که «جهانی» شدنش با خشت و قنات و فرهنگ امضا شده، حالا تابآوری گردشگری به یک مطالبه عمومی تبدیل شده است؛ مدیرکل میراث فرهنگی یزد با هشدار درباره فشارهای جنگ و کرونا بر فعالان این حوزه، از همه بخشهای استان خواست برای نجات گردشگری وارد میدان شوند؛ از آن سو معاون گردشگری از دهها رویداد، نمایشگاه ملی و آمار ورود گردشگران خارجی گفت و صنوف گردشگری نیز هرکدام درد و راهحل خود را روی میز گذاشتند؛ از ضدتبلیغهای مجازی تا تورهای غیرمجاز و کمبودهای زیرساختی.
گاهی یک شهر، قبل از آنکه مقصد سفر باشد، «داستان» است؛ داستانی که اگر روایتش زمین بماند، اقتصادش هم زمین میخورد. نشست هفته گردشگری یزد، بیش از آنکه یک جلسه تشریفاتی باشد، صحنه همنشینی بحران و امید بود؛ بحرانی که از جنگ و کرونا ریشه گرفته و امیدی که از ظرفیتهای بیپایان این شهر جهانی نیرو میگیرد. در این نشست، سید محمد رستگاری و سید علیرضا سالارحسینی کنار نمایندگان صنوف گردشگری، تصویری چندوجهی از وضعیت امروز گردشگری یزد ارائه کردند: حمایت، زیرساخت، اعتمادسازی و روایتگری؛ چهار کلیدواژهای که بارها با شکلهای گوناگون تکرار شد.
سید محمد رستگاری (مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان یزد)
گردشگری در وضعیت فشار و ضرورت حمایت همگانی
رستگاری گفت گردشگری یزد برای تابآوری در شرایط فعلی به حمایت همه بخشها نیاز دارد.
به گفته او، پیامدهای جنگ و کرونا بسیاری از فعالان گردشگری را دچار مشکل کرده است.
او تأکید کرد ماندگاری نیروها و مجموعههای فعال، بدون پشتیبانی عملی امکانپذیر نیست.
این حمایت باید فراتر از شعار، در تصمیمها و همراهی دستگاهها دیده شود.
سرمایه انسانی گردشگری یزد؛ مزیت پنهان اما تعیینکننده
مدیرکل میراث فرهنگی یزد فعالان گردشگری استان را از حرفهایترینهای کشور دانست.
او گفت این مجموعه از فعالان، مسلط، صاحبنظر و آگاه به پیچیدگیهای این صنعت هستند.
به باور او، اگر این ظرفیت انسانی آسیب ببیند، بازسازی آن دشوار و زمانبر خواهد بود.
پس نگهداشت فعالان، هموزن نگهداشت بناها و زیرساختها اهمیت دارد.
عبور از گردشگری سنتی در شرایط رکود و افت گردشگر خارجی
رستگاری با اشاره به کاهش گردشگر خارجی، خواستار تلاش برای رونق گردشگری داخلی در کنار خارجی شد.
او گفت با رکود فعلی، باید از الگوی صرفاً سنتی عبور کرد و از همه امکانات بهره گرفت.
این تغییر نیازمند طراحی مسیرهای تازه، تعریف تجربههای متنوع و بازارسازی هدفمند است.
او بر همافزایی عمومی برای بازگرداندن جریان سفر تأکید کرد.
گردشگری؛ فراتر از شمار بازدیدکننده و اتکای صرف به گذشته
وی تصریح کرد نمیشود فقط به داشتههای گذشتگان تکیه کرد و به تعداد بازدیدکننده دلخوش بود.
او گردشگری را ظرفیتی بیبدیل برای درآمدزایی، اشتغالآفرینی و امیدآفرینی خواند.
به گفته رستگاری، برنامههای گستردهای برای هفته گردشگری تدارک دیده شده است.
او این هفته را فرصت بازنگری جدی در نقش گردشگری در اقتصاد استان دانست.
سید علیرضا سالارحسینی (معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان یزد)
گزارش عملکرد رویدادها در نیمه نخست سال
سالارحسینی اعلام کرد در ششماهه نخست سال، با وجود شرایط جنگی، بیش از ۱۱۷ رویداد گردشگری در استان برگزار شد.
او این استمرار را نشانه پویایی بدنه گردشگری یزد دانست.
به گفته وی، رویدادها نقش مستقیم در حفظ جریان سفر و امید اجتماعی دارند.
او بر تداوم این مسیر با برنامهریزی منظم تأکید کرد.
توقف محرم و صفر و شروع دوباره از شهریور
معاون گردشگری گفت بعد از وقفه ناشی از محرم و صفر، برنامهها از شهریور از سر گرفته شد.
او افزود از آن زمان تاکنون ۱۴ رویداد برگزار شده است.
این بازگشت به مدار اجرا، نشان میدهد بدنه گردشگری به دنبال احیای تقاضاست.
او تأکید کرد فصل برنامهها با نگاه پیوسته ادامه خواهد داشت.
آمار گردشگران خارجی و ویژگی سفرها
سالارحسینی در پاسخ به پرسش درباره گردشگر خارجی گفت در ششماهه نخست سال ۹۳۴ گردشگر خارجی وارد یزد شدند.
او افزود ۲۵۰ نفر از این تعداد مربوط به شهریور بوده است.
وی توضیح داد بخش مهمی از این سفرها عمدتاً ماهیت صنعتی و کاری داشته است.
او ابراز امیدواری کرد ورود گردشگران خارجی در ماههای آینده روند افزایشی بگیرد.
نمایشگاه ملی و «مهر یزد» فراتر از یک هفته
او از برگزاری نخستین نمایشگاه گردشگری و صنایع وابسته کشور به میزبانی یزد خبر داد.
این نمایشگاه از ۱۳ تا ۱۶ مهر در محل نمایشگاههای بینالمللی یزد برگزار میشود.
به گفته او، بیش از ۳۰ برنامه برای هفته گردشگری پیشبینی شده که محدود به یک هفته نیست.
سالارحسینی گفت این مجموعه برنامهها با عنوان «مهر یزد» تا پایان مهر ادامه دارد.
سید امیرناصر طباطبایی (رئیس جامعه هتلداران استان یزد)***
آغاز فصل سفر و بستههای تشویقی هتلها
طباطبایی ابراز امیدواری کرد هفته گردشگری شروع خوبی برای فصل گردشگری یزد باشد.
او گفت یزد عمدتاً در بهار و پاییز دوره اوج سفر را تجربه میکند.
به گفته وی، هتلها و مراکز اقامتی برای جذب سفر، تخفیفهایی در نظر گرفتهاند.
فشار هزینهها و مطالبه حمایت دستگاهها
وی گفت به دلیل کاهش گردشگر خارجی، وضعیت درآمدی برخی واحدها به مرز نزدیک به صفر رسیده است.
او از رشد هزینهها مانند قبوض و مواد مصرفی گفت و تأکید کرد حفظ نیروها دشوار شده است.
طباطبایی از تخفیف پنجاه درصدی، فروش اقساطی و سفرکارتها خبر داد و خواستار همراهی ادارات استان شد.
او همچنین نسبت به ضدتبلیغهای مجازی و بزرگنمایی اقلیم یزد هشدار داد که تصویر شهر را مخدوش میکند.
مهدی رجاییفرد (مدیر انجمن دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری استان یزد)***
گردشگری؛ نخستین ضربهخورِ بحران و آخرین بازگشتکننده
رجاییفرد گفت در هر بحران، اولین ضربه به گردشگری وارد میشود و آخرین بخشی است که به چرخه بازمیگردد.
او تأکید کرد برای حذف نشدن از چرخه، تابآوری فعالان باید تقویت شود.
وی از فعالیت ۱۳۵ دفتر خدمات مسافرتی در استان گفت و تمرکز عمده آنها در شهر یزد را یادآور شد.
تورهای غیرمجاز و لطمه به اعتبار دفاتر رسمی
او گفت بخشی از مردم به جای خرید تور از دفاتر رسمی، گاه به سمت مجاری غیرمجاز میروند.
به گفته رجاییفرد، پیامدهای منفی این وضعیت در نهایت به نام دفاتر مجاز نوشته میشود.
او خواستار افزایش آگاهی عمومی و حمایت نظارتی برای ساماندهی این آشفتگی شد.
هوش مصنوعی و تغییر رفتار سفر
رجاییفرد با اشاره به شعار جهانی گردشگری، گفت نقش هوش مصنوعی در گردشگری جهان پررنگ شده است.
او آمارهایی از تغییر رفتار برنامهریزی سفر و کشف مسیرها با کمک فناوری ارائه کرد.
وی نتیجه گرفت گردشگری استان نیز برای خروج از وضعیت فعلی باید به این مسیر نوین توجه کند.
رجاییفرد با نگاه انتقادی به وضعیت حملونقل ریلی و قطارهای موجود، گفت کیفیت و شأن خدمات ریلی فعلی نه در خور گردشگر است و نه در خور مردم یزد و جایگاه شهر جهانی. او تأکید کرد اگر قرار است گردشگری داخلی و خارجی جان بگیرد، یزد باید به یک مسیر ریلی مطمئن، منظم و آبرومند متصل باشد و قطارهای مجهز و استاندارد مسافری برای این مقصد تعریف شود. به باور او، راهحل پایدار، «برنامهریزی ویژه برای قطار مسافری یزد» و دیدن یک خط و ناوگان مناسب برای یزدیها و گردشگران است تا سفر ریلی از حالت فرساینده و نامطمئن به تجربهای قابل اتکا تبدیل شود.
میثم پیری (رئیس جامعه بومگردیهای استان یزد)
ظرفیت گسترده بومگردیها و مسئله شناخته نشدن
پیری گفت شمار بومگردیهای استان بالاست و در شهر یزد و سایر شهرستانها و روستاها گستردهاند.
او تأکید کرد با وجود این ظرفیت، هنوز آنگونه که باید شناخته نشدهاند.
وی نقش رسانه را در معرفی و رونق گردشگری روستایی تعیینکننده دانست.
مطالبه همراهی رسانهها برای گردشگری روستایی
او از رسانهها خواست در معرفی ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی استان همراهی بیشتری داشته باشند.
به گفته پیری، گردشگری روستایی میتواند مکمل جدی سفر به بافت تاریخی باشد.
وی بر پیوند اقتصاد محلی با بومگردیها برای ایجاد اشتغال پایدار تأکید کرد.
ساناز شاهخواجه (رئیس انجمن راهنمایان گردشگری یزد)
راهنمایان؛ روایتگران شهر و شریک رسانهها
شاهخواجه گفت راهنمایان گردشگری همراه رسانهها در معرفی گردشگری یزد هستند.
او افزود راهنمایان، اصالت و دغدغه شهر را روایت میکنند تا این بخش سرپا بماند.
به گفته وی، راهنمایان نقش کلیدی در آرامسازی فضای ذهنی گردشگران دارند.
تجربه نوروز و آمار مجوزها
او گفت در نوروز امسال با وجود شرایط جنگی، در یزد راهنمایان پای کار آمدند تا از استرس گردشگران کاسته شود.
شاهخواجه اعلام کرد ۷۰۴ راهنمای گردشگری در استان مجوز دارند و حدود ۳۰۰ نفر عضو فعال انجمن هستند.
وی گفت یزد پس از تهران از نظر شمار فعالان تخصصی، جایگاه برجستهای دارد و راهنمایان در زبانهای مختلف فعالیت میکنند.
واکاوی و تحلیل :
۱: تابآوری گردشگری؛ از شعار تا سازوکار
تابآوری در گردشگری یعنی توان ادامه فعالیت در شوکها، نه فقط امیدواری به پایان بحران. وقتی مدیرکل از جنگ و کرونا بهعنوان عوامل فشار یاد میکند، معنایش این است که مدل درآمدی فعالان هنوز در برابر شوکهای بیرونی آسیبپذیر است.
تابآوری فقط به «تخفیف» و «رویداد» خلاصه نمیشود؛ باید پشتوانههایی مثل تسهیلات هدفمند، تخفیفهای تعرفهای خدمات پایه، برنامههای بیمهای و حمایتهای تنظیمگری نیز کنار آن قرار گیرد.
اگر همه بخشها قرار است حمایت کنند، باید معلوم شود نقش هر بخش چیست: شهرداری، استانداری، شرکتهای خدماترسان، بخش خصوصی و رسانهها؛ و این نقشها به برنامه اجرایی و زمانبندی تبدیل شود.
۲: گذار از گردشگری سنتی؛ ضرورت بازطراحی تجربه سفر
وقتی گفته میشود «نباید فقط به داشتههای گذشتگان اکتفا کرد»، یعنی یزد باید از فروش صرفِ «بازدید» به سمت فروش «تجربه» حرکت کند؛ تجربهای که مدت اقامت را بالا ببرد و هزینهکرد را افزایش دهد.
در شرایط افت گردشگر خارجی، گردشگری داخلی باید با بستههای دقیق تجربهمحور فعال شود: مسیرهای موضوعی، رویدادهای فصلی، تجربه خوراک، شبگردی فرهنگی، روایتگری محلهمحور، و سفرهای کوتاه آخر هفته.
گذار از سنتی به نوین، بدون داده و تحلیل تقاضا ممکن نیست؛ اینجاست که پیوند با فناوری و تحلیل رفتار سفر اهمیت پیدا میکند و بخش خصوصی باید از حالت واکنشی به حالت برنامهریزیشده برسد.
۳: رویدادها؛ موتور کوتاهمدت جریان سفر، نه درمان قطعی
اعلام برگزاری بیش از صد رویداد در نیمه اول سال، نشان میدهد استان برای حفظ جریان توجه عمومی فعال بوده است. رویداد میتواند محرک سفر باشد، بهخصوص وقتی تقاضا ضعیف است.
اما رویدادها اگر شبکهسازی نشوند، اثرشان مقطعی میماند. باید روشن شود هر رویداد چه گروه هدفی را جذب میکند، چه مدت اقامتی میسازد و چه اثری روی فروش اقامتگاه، راهنما و دفاتر سفر دارد.
اثر واقعی رویداد زمانی بالا میرود که با تبلیغ هدفمند، بسته سفر و اتصال به حملونقل همراه شود؛ یعنی رویداد از «خبر» تبدیل به «محصول» شود.
۴: نمایشگاه ملی گردشگری یزد؛ فرصت بازارسازی و استانداردسازی
برگزاری نمایشگاه سراسری گردشگری و صنایع وابسته در یزد، یک فرصت برای تبدیل استان به نقطه اتصال عرضه و تقاضای گردشگری است؛ بهخصوص اگر حضور بخش خصوصی واقعی و خریداران حرفهای جدی باشد.
نمایشگاه موفق، فقط غرفهچینی نیست؛ باید به قرارداد، شبکه همکاری، برنامه بازاریابی و معرفی بستههای مشترک منجر شود. اگر خروجی نمایشگاه به معامله و همکاری ختم نشود، اثرش رسانهای باقی میماند.
از نگاه فنی، این نمایشگاه میتواند محل استانداردسازی خدمات باشد: منشور کیفیت، معرفی دفاتر و راهنمایان معتبر، معرفی بومگردیهای آماده پذیرش و بستههای سفر چندروزه.
۵: افت گردشگر خارجی و تغییر ترکیب سفرها
آمار ورود گردشگران خارجی در شش ماهه، هرچند مثبت است، اما وقتی گفته میشود بخش قابل توجهی «صنعتی و کاری» بوده، یعنی گردشگر تفریحی خارجی هنوز به سطح مطلوب برنگشته است.
این تغییر ترکیب، پیام مهم دارد: سیاست جذب باید از «صرف ورود» به سمت «کیفیت تجربه و تنوع مقصد» حرکت کند تا گردشگر تفریحی بازگردد و چرخه هزینهکرد گردشگری فعال شود.
برنامه احیای بازار خارجی نیازمند روایتسازی امن، شبکه تورگردان، حضور هدفمند در بازارهای انتخابشده و آمادهسازی خدمات استاندارد است؛ وگرنه عددها نوسانی میماند.
۶: هتلها و اقامت؛ فشار هزینه و خطر فرسایش نیروی انسانی
هتلداران از «درآمد نزدیک به صفر» و دشواری حفظ کارکنان سخن گفتند. این یعنی بحران به مرحله فرسایش رسیده و موضوع فقط کاهش فروش نیست؛ حفظ سرمایه انسانی و کیفیت خدمات در خطر است.
افزایش هزینههای جاری مانند قبوض و مواد مصرفی، در کسبوکاری که فروش افت کرده، شکاف نقدینگی میسازد. اگر سیاست حمایتی مشخص نباشد، نتیجه میتواند کاهش کیفیت، تعدیل نیرو یا تعطیلی باشد.
تخفیف پنجاه درصدی، سفر اقساطی و سفرکارتها میتواند تقاضای داخلی را تحریک کند، اما اگر همزمان هزینههای ساختاری کنترل نشود، تخفیف ممکن است به زیان مضاعف تبدیل شود.
۷: ضدتبلیغهای مجازی و مدیریت تصویر مقصد
طباطبایی به ضدتبلیغهای مجازی و بزرگنمایی اقلیم یزد اشاره کرد. این مسئله از جنس «مدیریت تصویر مقصد» است؛ یعنی آنچه مخاطب قبل از سفر درباره یزد باور میکند.
وقتی تصویر مقصد مخدوش شود، هزینه تبلیغ و بازگرداندن اعتماد بالا میرود. صنعت گردشگری بیش از بسیاری از صنایع به اعتماد وابسته است و فضای مجازی میتواند آن را سریع بسازد یا سریع تخریب کند.
مدیریت این وضعیت نیازمند پاسخ حرفهای است: تولید محتوای معتبر، روایت دقیق، مشارکت رسانههای محلی و سازوکار حقوقی و اخلاقی برای مقابله با تخریب سازمانیافته یا سودجویانه.
۸: تورهای غیرمجاز؛ مسئله اعتماد عمومی و امنیت سفر
رجاییفرد مسئله تورهای غیرمجاز را مطرح کرد؛ این موضوع علاوه بر خسارت اقتصادی به دفاتر رسمی، آسیب به اعتماد عمومی ایجاد میکند.
وقتی مسافر با خدمات غیرمجاز آسیب ببیند، در نگاه عمومی کل صنعت مقصر دیده میشود. این یعنی خطای یک گروه کوچک میتواند اعتبار مجموعه رسمی را نیز تخریب کند.
راهحل فنی، فقط هشدار نیست؛ باید سازوکار شفاف معرفی دفاتر مجاز، سامانههای اطلاعرسانی ساده، برخورد حقوقی و آموزش عمومی در مدارس، رسانهها و فضاهای پرمخاطب تقویت شود.
۹: نقش راهنمایان گردشگری در امنیت روانی و تجربه مقصد
راهنمایان فقط «اطلاعرسان» نیستند؛ آنها مدیریت تجربه سفر را بر عهده دارند. روایتگری درست میتواند رضایت ایجاد کند و رضایت یعنی توصیه دهانبهدهان و بازگشت دوباره.
تجربه نوروز در شرایط جنگی که شاهخواجه گفت، نشان میدهد راهنمایان در بحران نقش پشتیبان روانی گردشگر را هم دارند؛ یعنی صنعت بدون آنها در برابر بحران شکنندهتر میشود.
آمار بالای مجوزها ظرفیت مهمی است، اما باید فعالسازی و توانمندسازی نیز انجام شود: آموزشهای بهروز، حمایت شغلی، شبکهسازی با دفاتر و اقامتگاهها و تعریف مسیرهای جدید روایت.
۱۰: حملونقل ریلی؛ گلوگاه حیاتیِ شأن شهر جهانی
پیشنهاد رجاییفرد درباره شأن قطار و ضرورت رسیدگی به وضعیت ریلی، نقطه بسیار کلیدی است؛ چون هر اندازه مقصد جذاب باشد، اگر مسیر دسترسی نامطمئن و نامناسب باشد، تقاضا افت میکند.
ریل، فقط جابهجایی نیست؛ بخشی از تجربه سفر است. قطار نامناسب یعنی تجربه ضعیف قبل از رسیدن به مقصد، و این در ذهن گردشگر میماند. برای یزدِ جهانی، مسیر دسترسی باید همسطح برند شهر باشد.
از نگاه توسعهرسی باید همسطح برند شهر باشد.
از نگاه توسعهای و منظم، به افزایش سفرهای کوتاه، سفرهای خانوادگی، کاهش فشار جادهای و توزیع زمانی سفر کمک میکند و یک مزیت رقابتی پایدار میسازد.
جمعبندی
نشست هفته گردشگری یزد، تصویر روشنی از یک واقعیت دووجهی ارائه کرد: از یک سو، ظرفیت انسانی، میراث جهانی، رویدادهای متعدد و برنامههای گسترده مانند نمایشگاه ملی، نشان میدهد گردشگری یزد هنوز توان حرکت دارد؛ از سوی دیگر، اثرات جنگ و کرونا، افت گردشگر خارجی، فشار هزینهها بر هتلها، تورهای غیرمجاز، جنگ روایتها در فضای مجازی و گلوگاههای حملونقل بهویژه ریلی، نشان میدهد ادامه این مسیر بدون حمایت سازمانیافته و همافزایی عملی همه بخشها ممکن نیست. نسخه اجرایی یزد برای عبور از رکود، باید ترکیبی باشد از: حمایتهای هدفمند، بازطراحی تجربه سفر، مدیریت تصویر مقصد، استانداردسازی بازار و تقویت زیرساختهای دسترسی.